Fræðslugrein — ekki læknisráð. Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis.
Hvað er inositol?
Inositol er sykuralkóhól (pólýól) sem líkaminn myndar sjálfur og finnst einnig í fæðu á borð við ávexti, baunir, korn og hnetur. Til eru nokkur form af inositoli, en tvö eru mest rannsökuð: mýó-inositol (langalgengasta formið í líkamanum) og D-chiro-inositol. Bæði gegna hlutverki sem svokölluð annars stigs boðefni í insúlínboðleiðum frumna, þar sem þau taka þátt í að miðla áhrifum insúlíns. Vegna þessa hlutverks hefur inositol einkum verið skoðað í tengslum við ástand þar sem insúlínnæmi er skert. Hlutfall mýó- og D-chiro-inositols er breytilegt milli vefja, og áhugi rannsakenda hefur meðal annars beinst að því hvort tiltekið hlutfall efnanna skipti máli.
Hvað má segja samkvæmt evrópskum reglum?
Innan Evrópusambandsins og EES má aðeins nota heilsufullyrðingar sem Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA) hefur metið og framkvæmdastjórnin samþykkt. Engin heilsufullyrðing hefur verið samþykkt fyrir inositol. EFSA mat til dæmis fullyrðingu um inositol og vitræna starfsemi (ID 1588) árið 2009 og komst að þeirri niðurstöðu að orsakasamband milli neyslu inositols og áhrifa á vitræna starfsemi hefði ekki verið staðfest. Það þýðir að ekki má löglega fullyrða á umbúðum eða í markaðssetningu að inositol lækni, meðhöndli eða komi í veg fyrir sjúkdóma, þar á meðal PCOS. Umfjöllun hér að neðan er því fræðileg lýsing á rannsóknum, ekki fullyrðing um verkun.
Hvað sýna rannsóknir?
Niðurstöður eru blandaðar og gæði gagna eru víða takmörkuð. Mest rannsökuðu sviðið er fjölblöðrueggjastokkaheilkenni (PCOS). Kerfisbundin yfirlitsgrein og safngreining sem unnin var fyrir alþjóðlegu PCOS-leiðbeiningarnar 2023 (birt í Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism) komst að þeirri niðurstöðu að gögn um inositol við PCOS séu „takmörkuð og ófullnægjandi til að draga ályktanir“. Vísbendingar voru um möguleg áhrif á tiltekna efnaskiptaþætti, en óvissan var mikil. Cochrane-yfirlit frá 2018 um inositol hjá konum með PCOS og skerta frjósemi mat sönnunargögnin fyrir lyklitútkomum eins og lifandi fæðingum og þungunum sem „mjög lítil að gæðum“, meðal annars vegna hættu á bjaga og lélegrar aðferðafræði í frumrannsóknum. Þetta er því svið í virkri rannsókn, ekki staðfest meðferð, og enn ríkir óvissa um hvort, og þá fyrir hverja, inositol gagnist.
Geðheilsa hefur einnig verið skoðuð. Safngreining (Mukai o.fl., 2014) á inositoli við þunglyndi og kvíðaröskunum fann engin tölfræðilega marktæk heildaráhrif, þótt höfundar bentu á veika þróun í átt að ávinningi í einstökum undirhópum. Gögnin eru fá og rannsóknir smáar, og því er ekki hægt að draga ályktanir.
Öryggi
Inositol hefur almennt verið vel þolað í rannsóknum. Algengustu skráðu aukaverkanirnar eru vægar og tengjast meltingu — ógleði, uppþemba eða niðurgangur — einkum við hærri skammta. Yfirlit um inositol á meðgöngu (Formoso o.fl., 2019) benti til viðunandi öryggis í þeim rannsóknum sem skoðaðar voru, en gögnin eru ekki nægileg til að fullyrða um langtímaöryggi. Barnshafandi og mjólkandi konur, fólk með undirliggjandi sjúkdóma og þeir sem taka lyf ættu að ráðfæra sig við lækni áður en inositol er tekið. Fæðubótarefni geta haft milliverkanir og eru ekki ætluð sem meðferð við sjúkdómum.
Hvernig er inositol tekið?
Í rannsóknum á PCOS hefur mýó-inositol oft verið gefið í skammtinum 2 g tvisvar á dag (samtals um 4 g). Sumar rannsóknir hafa notað blöndu af mýó-inositoli og D-chiro-inositoli í hlutfallinu 40:1, sem endurspeglar áætlað náttúrulegt hlutfall efnanna í blóði, en ekki er samstaða um að eitt hlutfall sé öðru betra. Skammtar og form eru mismunandi milli rannsókna, og þar sem engin samþykkt heilsufullyrðing liggur fyrir er ekki hægt að gefa opinbera ráðleggingu um skammt. Fylgdu leiðbeiningum framleiðanda og ráðfærðu þig við heilbrigðisstarfsmann um það sem hentar þér.
Svið þar sem gögn eru ófullnægjandi
Áhrif inositols til langs tíma, ákjósanlegur skammtur og hlutfall mýó- og D-chiro-inositols, notkun utan PCOS (t.d. við kvíða, efnaskiptaheilkenni eða frjósemi almennt) og öryggi við langvarandi notkun eru öll svið þar sem núverandi gögn eru takmörkuð eða ófullnægjandi til að draga ályktanir.
Heimildir
- EFSA NDA Panel (2009). Inositol and cognitive function (ID 1588). EFSA Journal 7(9):1304. https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/1304
- Showell MG, o.fl. (2018). Inositol for subfertile women with polycystic ovary syndrome. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD012378.pub2/full
- Systematic review for the 2023 International PCOS Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. https://academic.oup.com/jcem/article/109/6/1630/7504796
- Mukai T, o.fl. (2014). A meta-analysis of inositol for depression and anxiety disorders. Human Psychopharmacology. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/hup.2369
- Formoso G, o.fl. (2019). Inositol safety: clinical evidence. Diabetes/Metabolism Research and Reviews. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/dmrr.3154
