Fræðslugrein — ekki læknisráð. Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis.
Hvað er mjólkurþistill?
Mjólkurþistill (Silybum marianum) er há jurt með fjólublá körfublóm sem er upprunnin í Suður-Evrópu og við Miðjarðarhaf. Fræ hennar hafa verið notuð í aldaraðir í hefðbundinni jurtanotkun. Virki hluti þeirra er blanda efna sem kallast einu nafni silymarin, og innan hennar er efnið silibinin (einnig ritað silybin) talið mest rannsakað. Silymarin er flavonolignan-efnasamband og er venjulega unnið úr fræjunum sem stöðluð útdráttur.
Hvað má segja samkvæmt evrópskum reglum?
Innan Evrópusambandsins og EES þarf hver heilsufullyrðing á fæðubótarefni að vera metin og samþykkt af Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA). Engin heilsufullyrðing fyrir mjólkurþistil eða silymarin hefur verið samþykkt. Þgar EFSA hefur metið fullyrðingar tengdar silymarin — til dæmis um mjólkurframleiðslu eftir fæðingu — komst sérfræðinganefnd stofnunarinnar að þeirri niðurstöðu að orsakasamband milli neyslu efnisins og hinnar tilgreindu verkunar hefði ekki verið staðfest. Því má ekki markaðssetja mjólkurþistil með fullyrðingum um að hann lækni, meðhöndli eða komi í veg fyrir sjúkdóma, þar með talið lifrarsjúkdóma.
Hvað sýna rannsóknir?
Niðurstöður eru misvísandi og oft takmarkaðar. Mest athygli hefur beinst að lifrarheilsu. Kerfisbundin Cochrane-yfirlitsgreining á slembiröðuðum rannsóknum á fólki með áfengistengda lifrarsjúkdóma og/eða lifrarbólgu B eða C fann ekki áreiðanleg áhrif mjólkurþistils á dánartíðni eða fylgikvilla lifrarsjúkdóma; gæði margra rannsóknanna voru lítil og höfundar töldu ekki unnt að staðfesta né útiloka gagnsemi. Bandaríska heilbrigðisstofnunin NCCIH tekur í sama streng og bendir á að klínískar rannsóknir hafi verið misvísandi eða of takmarkaðar til að draga ályktanir, og að stórar rannsóknir styrktar af stofnuninni á lifrarbólgu C og fitulifur hafi ekki sýnt ávinning af silymarin.
Á sviði sykursýki og blóðfitna eru gögn lítil og blanduð; nokkrar smáar rannsóknir benda til að útdráttur geti haft áhrif á blóðsykur hjá fólki með sykursýki af tegund 2, en niðurstöður eru ekki nægilega traustar til að byggja ráðleggingar á. Rétt er að greina á milli fæðubótarnotkunar og læknisfræðilegrar notkunar: í bráðri sveppaeitrun af völdum berserkjasveppa (Amanita phalloides) er silibinin gefið í æð sem lyf á sjúkrahúsi. Það er allt annað samhengi en inntaka fæðubótarefna og segir ekkert um gagnsemi hylkja fyrir almenna lifrarheilsu.
Öryggi
Þgar mjólkurþistill er tekinn inn um munn virðist hann almennt þolast vel. Algengustu aukaverkanir eru vægar og tengjast meltingu, svo sem uppþemba, ógleði og vindgangur. Ofnæmisviðbrögð geta komið fram, einkum hjá fólki með ofnæmi fyrir skyldum körfublómajurtum (til dæmis ambrósíu, krýsantemum, morgunfrú og baldursbrá). Þá getur silymarin haft áhrif á ensím sem brjóta niður lyf (til dæmis CYP-ensím), sem gæti valdið milliverkunum. Fólk sem tekur lyf, er þungað eða með barn á brjósti ætti að ræða við lækni eða lyfjafræðing áður en það notar mjólkurþistil.
Hvernig er mjólkurþistill tekinn?
Mjólkurþistill er oftast seldur sem stöðluð silymarin-útdráttur í hylkjum eða töflum. Í rannsóknum hafa skammtar verið mjög breytilegir; algengt bil sem nefnt er liggur um 200–400 mg af silymarin á dag, stundum skipt í fleiri skammta. Þar sem staðlar milli framleiðenda eru ólíkir og enginn opinberlega samþykktur ávinningur liggur fyrir, er skynsamlegt að fylgja leiðbeiningum á umbúðum og ræða notkun við heilbrigðisstarfsmann. Svið þar sem gögn eru ófullnægjandi: langtímaáhrif, kjörskammtar, áhrif á heilbrigt fólk án lifrarsjúkdóms, og traust áhrif á sykursýki og blóðfitur.
Fæst hjá BIOFIT: Mjólkurþistill (Milk Thistle)
Heimildir
- NCCIH — Milk Thistle. National Center for Complementary and Integrative Health. https://www.nccih.nih.gov/health/milk-thistle
- Rambaldi A, o.fl. Milk thistle for alcoholic and/or hepatitis B or C virus liver diseases. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003620.pub3
- EFSA NDA Panel (2010). Silymarin-related health claim. EFSA Journal. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/j.efsa.2010.1774
- EMA — Assessment report on Silybum marianum (L.) Gaertn., fructus. European Medicines Agency. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-silybum-marianum-l-gaertn-fructus_en.pdf
