Fræðslugrein — ekki læknisráð. Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis.
Hvað er methylfólat?
Fólat (B9-vítamín) er samheiti yfir hóp skyldra efna sem líkaminn notar meðal annars við myndun blóðkorna, frumuskiptingu og efnaskipti amínósýrunnar homocysteins. Í fæðubótarefnum og bættum matvælum er algengast að finna fólínsýru, sem er stöðugt en manngert form sem líkaminn þarf að umbreyta í nokkrum þrepum áður en það nýtist. Methylfólat — L-5-metýltetrahýdrófólat (L-5-MTHF) — er aftur á móti það form fólats sem streymir um blóðrásina og frumur nota beint, án þess að þurfa þessa umbreytingu.
Umbreyting fólínsýru í virkt form fer meðal annars fram með ensíminu MTHFR. Til er algengur erfðabreytileiki (t.d. C677T) sem dregur úr virkni þessa ensíms. Þessi líffræði er kveikjan að þeirri tilgátu að methylfólat gæti hentað sumum betur en fólínsýra, en eins og fram kemur hér að neðan eru klínísk gögn um yfirburði enn takmörkuð.
Hvað má segja samkvæmt evrópskum reglum?
Innan EES gilda samræmdar reglur um heilsufullyrðingar. Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA) hefur metið nokkrar fullyrðingar um fólat sem nægilega studdar. Samþykktar fullyrðingar tengjast meðal annars því að fólat stuðli að eðlilegri myndun blóðs, eðlilegum efnaskiptum homocysteins, eðlilegri frumuskiptingu og vexti móðurvefs á meðgöngu. Síðar bættust við fullyrðingar um að fólat stuðli að því að draga úr þreytu og lúa, styðji eðlilega andlega starfsemi og eðlilega myndun amínósýra.
Mikilvægt er að þessar fullyrðingar eiga við fólat almennt sem næringarefni — ekki sérstaklega við methylfólat umfram fólínsýru. Engar sértækar EFSA-fullyrðingar staðfesta að methylfólat hafi yfirburði yfir fólínsýru. Fullyrðingar sem gefa slíkt í skyn samræmast því ekki reglunum.
Hvað sýna rannsóknir?
Best staðfesta sviðið er fólat og meðganga. Kerfisbundnar yfirlitsgreinar, þ.á m. Cochrane-yfirlit, styðja að fólatuppbót í kringum getnað og snemma á meðgöngu dragi úr hættu á taugapípugöllum hjá fóstri. Þessi gögn byggja að langmestu leyti á fólínsýru, enda var hún notuð í stóru forvarnarrannsóknunum. Sömuleiðis er vel staðfest að bæði fólínsýra og methylfólat lækka styrk homocysteins í blóði.
Samanburður á formunum gefur blandaðri mynd. Rannsóknir á lyfjahvörfum benda til að methylfólat frásogist vel og hækki fólatgildi í blóði, sambærilega við eða í sumum tilvikum umfram fólínsýru. Slembaðar rannsóknir sýna hins vegar að bæði formin lækka homocystein á svipaðan hátt, og bein klínísk ávinningsgögn — til dæmis um færri taugapípugalla með methylfólati — eru af skornum skammti. Hvað MTHFR-breytileika varðar er líffræðilega röksemdin skýr, en gæðarannsóknir sem sýna að einstaklingar með þennan breytileika hafi mælanlegan heilsufarslegan ávinning af methylfólati frekar en fólínsýru eru enn takmarkaðar.
Öryggi
Fólat úr fæðu og virkt form eins og methylfólat teljast almennt öryggisgóð. Helsta öryggissjónarmiðið snýr að fólínsýru: EFSA hefur sett efri mörk (UL) fyrir fólínsýru úr bætiefnum og bættum matvælum við 1.000 µg á dag fyrir fullorðna. Ástæðan er meðal annars sú að há inntaka fólínsýru getur dulið blóðleysi af völdum B12-skorts og þar með seinkað greiningu, á meðan taugaskemmdir geta haldið áfram. Þtta á sérstaklega við eldra fólk. Þótt methylfólat sé ekki sama efni og fólínsýra er skynsamlegt að fara varlega í háa skammta og ræða við heilbrigðisstarfsmann ef grunur er um B12-skort. Fólat getur einnig haft milliverkanir við tiltekin lyf (t.d. sum flogaveikilyf og metótrexat).
Hvernig er methylfólat tekið?
Ráðleg dagleg inntaka fólats fyrir fullorðna er um 300–400 µg fæðufólatígilda (DFE). Konum sem geta orðið barnshafandi er víða ráðlagt að taka um 400 µg til viðbótar við fæðuna frá því fyrir getnað og fyrstu vikur meðgöngu; í sumum tilvikum er ráðlagður hærri skammtur og þá að höfðu samráði við heilbrigðisstarfsmann. Methylfólat er oftast gefið í sambærilegum skömmtum. Skammtar á umbúðum eru gefnir upp sem magn efnis eða DFE — gott er að lesa merkingar vel. Svið þar sem gögn eru enn ófullnægjandi: bein klínísk yfirburðaáhrif methylfólats umfram fólínsýru, sérsniðin ráðgjöf út frá MTHFR-erfðaprófum, og langtímaöryggi hárra skammta virkra fólatforma.
Heimildir
- EFSA NDA Panel (2009). Folate-related health claims. EFSA Journal. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2009.1213
- EFSA NDA Panel (2010). Folate and reduction of tiredness/fatigue o.fl. EFSA Journal. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/j.efsa.2010.1760
- EFSA (2023). Tolerable upper intake level for folate. EFSA Journal. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2023.8353
- De-Regil LM, o.fl. (2015). Folate for preventing neural tube defects. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD007950.pub3/full
- Pietrzik K, o.fl. (2010). Clinical pharmacokinetics of folic acid and L-5-MTHF. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20608755/
