Fræðslugrein — ekki læknisráð. Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis.
Hvað er kollagen?
Kollagen er algengasta próteinið í líkamanum og er byggingarefni í húð, sinum, liðböndum, brjóski og beinum. Kollagen-peptide (einnig kallað vatnsrofið kollagen eða kollagen-hydrolysat) eru smáar ke1jur af amínósýrum sem myndast þegar kollagen er brotið niður, sem gerir það uppleysanlegt og auðveldara í inntoku.
Hvað má segja samkvæmt evrópskum reglum?
Hér þtarf að vera hreinskilinn: EFSA hefur ekki samþykkt neinar heilsufullyrðingar fyrir kollagen. Umsóknir um fullyrðingar um húðheilsu (t.d. húðteygju og hrukkur) og um liðheilsu voru metnar en hafnað, því gögnin þóttu ekki nóg til að sýna fram á starfræna áhrif á húð eða liði.[^efsaskin][^efsajoint] Það ýðir að samkvæmt lögum má ekki markaðssetja kollagen með fullyrðingum um húð, hrukkur eða liði á Evróska efnahagssvæðinu.
Hvað sýna rannsóknir þá?
Þótt EFSA hafi ekki samþykkt fullyrðingar er til vaxandi — en blandaður — rannsóknagrunnur:
Húð. Slæmblaðaðar, tvíblindar rannsóknir og safngreiningar hafa sýnt tölfræðilega marktekar bætur á rakastigi húðar og teygju í sumum rannsóknum, við skammta um 5–15 g á dag í 8–12 vikur.[^skinrct] Athuga ber að áhrifin eru ekki einsleit og oft hófleg.
Liðir. Nokkrar rannsóknir á fólki með liðslit hafa sýnt minnkun á verkjum, en ekki allar.[^jointrct]
Mikilvæg fyrirvöri. Safngreining frá 2025 benti á að rannsóknir sem sýndu ávinning voru að miklu leyti kostaðar af fyrirtækjum í geiranum, en óháðari rannsóknir af hærri gæðum sýndu oft engin marktek áhrif.[^funding] Þtta er dæmi um svið þar sem rétt er að halda væntingum í hófi.
Öryggi
Kollagen-peptide teljast almennt örugg og vel þolin; það eru prótein og meltast eins og önnur prótein. Þeir sem hafa ofnæmi fyrir uppruna kollagensins (t.d. fiski eða nautgripum) ættu að lesa innihaldslýsingu vandlega.
Samantekt
Kollagen er vinsælt og hefur áhugaverðan en enn óniðurstöðinn rannsóknagrunn fyrir húð og liði. Samkvæmt evrópskum reglum má þó ekki lofa slíkum áhrifum í markaðssetningu, þar sem EFSA hefur ekki samþykkt neinar fullyrðingar.
Heimildir
- EFSA NDA Panel (2013). Opinion on a health claim related to collagen hydrolysate and maintenance of joints (rejected). Sjá einnig umfjöllun: NutraIngredients. EFSA rejects collagen joint health claim
- NutraIngredients / Nutritional Outlook (2013). EFSA rejects collagen peptide skin-health claim (Gelita Verisol). Skin elasticity and wrinkle reduction are not health claims, EFSA says
- Morakul B, et al. (2024). Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of collagen peptides on skin health. J Cosmet Dermatol. https://doi.org/10.1111/jocd.16500
- Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of low-molecular-weight collagen peptides in knee osteoarthritis (2025). Frontiers in Nutrition. PMC12445226
- Myung J, Park S (2025). Meta-analysis of collagen supplementation trials noting industry-funding effects. American Journal of Medicine.
