Biofit

Kóensím Q10 (CoQ10): hvað segja rannsóknir?

Hlutlaus yfirferð yfir kóensím Q10 (ubiquinon/ubiquinol): hlutverk í hvatberum, höfnun EFSA á heilsufullyrðingum, hvað rannsóknir sýna um statíntengd vöðvaeinkenni og hjartabilun, öryggi og milliverkanir, skammta og svið þar sem gögn eru ófullnægjandi.

Fræðslugrein — ekki læknisráð. Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis.

Hvað er kóensím Q10?

Kóensím Q10 (CoQ10) er fituleysanlegt efni sem líkaminn framleiðir sjálfur og finnst í nánast öllum frumum. Það gegnir hlutverki í rafeindaflutningskeðju hvatbera (mitochondria), þar sem það flytur rafeindir milli ensímflóka og tekur þátt í myndun ATP — þeirrar orkusameindar sem frumur nota. CoQ10 er einnig fituleysanlegt andoxunarefni sem getur varið frumuhimnur gegn oxun. Efnið er til í tveimur formum: oxaða forminu ubiquinon og afoxaða forminu ubiquinol, sem líkaminn breytir á milli eftir þörfum. CoQ10 fæst úr fæðu (t.d. kjöti, feitum fiski, hnetum og jurtaolíum) og styrkur þess í vefjum getur lækkað með aldri og við notkun statínlyfja, sem hemja sömu efnaskiptaleið og myndar CoQ10.

Hvað má segja samkvæmt evrópskum reglum?

Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA) mat árið 2010 nokkrar heilsufullyrðingar um CoQ10 — meðal annars um framlag til eðlilegra orkuefnaskipta, viðhald eðlilegs blóðþrýstings, vörn DNA, próteina og lípíða gegn oxun, eðlilega vitræna starfsemi, viðhald eðlilegs kólesteróls og aukið úthald. Í öllum tilvikum var niðurstaðan sú að orsakasamband milli neyslu CoQ10 og tilgreindra áhrifa hefði ekki verið sýnt fram á. Af þessum sökum eru engar viðurkenndar heilsufullyrðingar um CoQ10 leyfðar á umbúðum eða í markaðssetningu innan EES. Það þýðir ekki að efnið sé skaðlegt, heldur að framlögð gögn dugðu ekki til að rökstyðja fullyrðingarnar samkvæmt kröfum EFSA.

Hvað sýna rannsóknir?

Gögnin eru misjöfn eftir sviðum og oft byggð á fremur litlum rannsóknum. Á sviði statíntengdra vöðvaeinkenna eru niðurstöður blandaðar: safngreining á 12 slembiröðuðum rannsóknum (575 þátttakendur) benti til minni vöðvaverkja, -máttleysis, -krampa og -þreytu hjá þeim sem tóku CoQ10, en engin marktæk breyting sást á kreatínkínasa (CK) í blóði, sem er mælikvarði á vöðvaskaða. Aðrar safngreiningar hafa ekki sýnt ávinning, og því er niðurstaðan óviss. Í hjartabilun vakti Q-SYMBIO-rannsóknin athygli: 420 sjúklingar með langvinna hjartabilun fengu 100 mg CoQ10 þrisvar á dag eða lyfleysu til viðbótar við hefðbundna meðferð í tvö ár. Þar fækkaði alvarlegum hjarta- og æðaatburðum (15% á móti 26%) og heildardánartíðni (10% á móti 18%). Túlka ber niðurstöðuna með varúð þar sem um eina, tiltölulega litla rannsókn er að ræða og hún hefur ekki verið endurtekin í stórum stíl. Um frásog: CoQ10 frásogast illa og betur með fituríkri máltíð; ubiquinol er stundum sagt frásogast betur en ubiquinon, en samanburðargögn eru takmörkuð og ósamhljóða.

Öryggi

CoQ10 telst almennt vel þolað hjá heilbrigðu fólki, og algengustu aukaverkanir eru vægar meltingaróþægindi. Mikilvægasta milliverkunin snýr að blóðþynningarlyfinu warfaríni: CoQ10 er byggingarlega líkt K-vítamíni og gæti dregið úr blóðþynningaráhrifum warfaríns, þótt gögn séu ekki einhlít. Þeir sem taka warfarín eða önnur blóðþynningarlyf ættu að ræða við lækni áður en CoQ10 er tekið og fylgjast með INR-gildum. Barnshafandi og konur með barn á brjósti ættu að forðast efnið vegna skorts á gögnum um öryggi.

Hvernig er CoQ10 tekið?

Í rannsóknum hafa skammtar oftast verið á bilinu 100–300 mg á dag, gjarnan skipt í fleiri en einn skammt. Þar sem CoQ10 er fituleysanlegt frásogast það betur með máltíð sem inniheldur fitu. Ekki er til opinber ráðlagður dagskammtur, enda er efnið ekki nauðsynlegt næringarefni sem þarf úr fæðu. Sá sem íhugar notkun — sérstaklega samhliða lyfjum — ætti að ráðfæra sig við lækni eða lyfjafræðing. Svið þar sem gögn eru enn ófullnægjandi eru meðal annars mígreni, ófrjósemi, taugahrörnunarsjúkdómar, húðöldrun og almenn orka hjá heilbrigðu fólki; þar duga fyrirliggjandi rannsóknir ekki til ályktana.

Heimildir

  1. EFSA NDA Panel (2010). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to coenzyme Q10. EFSA Journal 8(10):1793. https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/1793
  2. Mortensen SA, o.fl. (2014). The effect of coenzyme Q10 on morbidity and mortality in chronic heart failure: results from Q-SYMBIO. JACC: Heart Failure. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25282031/
  3. Qu H, o.fl. (2018). Effects of Coenzyme Q10 on Statin-Induced Myopathy: An Updated Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30371340/
  4. BfR. Coenzyme Q10: what is known about the health risks – and what isn't? https://www.bfr.bund.de/en/release/coenzyme-q10-what-is-known-about-the-health-risks-and-what-isnt/