Fræðslugrein — ekki læknisráð. Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis.
Hvað eru glúkósamín og kondróitín?
Glúkósamín og kondróitín eru náttúruleg byggingarefni sem finnast í brjóski, þeim mjúka vef sem klæðir enda beina í liðum. Glúkósamín er amínósykra sem líkaminn notar við myndun ýmissa efna í brjóski og bandvef, en kondróitínsúlfat er stór sykrukeðja (glýkósamínóglýkan) sem heldur vatni í brjóskinu og gefur því fjaðurmagn. Í fæðubótarefnum er glúkósamín oftast unnið úr skel krabbadýra (eða framleitt með gerjun) og kondróitín gjarnan úr brjóski dýra. Efnin eru seld ýmist stök eða saman, og glúkósamín kemur bæði á súlfatformi og hýdróklóríðformi. Sú aðgreining skiptir máli því flestar rannsóknir sem sýnt hafa einhver áhrif hafa notað glúkósamínsúlfat, en gögn um hýdróklóríðformið eru rýrari.
Hvað má segja samkvæmt evrópskum reglum?
Innan Evrópu má einungis nota heilsufullyrðingar sem Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA) hefur metið og staðfest. EFSA hefur ítrekað hafnað fullyrðingum um glúkósamín og liðheilsu. Í áliti frá 2009, sem tók til glúkósamíns eins og sér og í samsetningu með kondróitíni, komst sérfræðinganefnd EFSA að þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið sýnt fram á orsakasamband milli neyslu efnanna og viðhalds eðlilegra liða eða minnkunar bólgu. Í áliti frá 2012 hafnaði EFSA sömuleiðis fullyrðingu um að glúkósamín viðhaldi eðlilegu liðbrjóski hjá heilbrigðu fólki, meðal annars á þeim forsendum að rök fyrir verkunarmáta væru veik og að ekki mætti yfirfæra niðurstöður úr rannsóknum á fólki með slitgigt yfir á heilbrigt fólk. Í reynd þýðir þetta að ekki má fullyrða á umbúðum eða í markaðssetningu að glúkósamín eða kondróitín styðji liði, styrki brjósk eða dragi úr liðverkjum.
Hvað sýna rannsóknir?
Gögnin eru blanduð og langt frá afdráttarlaus. Ein stærsta og óháðasta rannsóknin er GAIT-rannsóknin (Glucosamine/chondroitin Arthritis Intervention Trial), sem bandaríska heilbrigðisstofnunin NIH kostaði og birt var í New England Journal of Medicine árið 2006. Þar fengu tæplega 1.600 einstaklingar með slitgigt í hné glúkósamín, kondróitín, hvort tveggja saman, verkjalyfið celecoxib eða lyfleysu. Í heildarhópnum náðu glúkósamín og kondróitín ekki marktækt betri verkjaslökun en lyfleysa. Aðeins í undirhópi með miðlungs til svæsna verki sást ávinningur af samsetningunni umfram lyfleysu, en sá hópur var lítill og rannsakendur sjálfir sögðu þá niðurstöðu bráðabirgða sem staðfesta þyrfti í sérstakri rannsókn. Cochrane-yfirlit frá 2015 um kondróitín fann lítil til miðlungsmikil áhrif á verki í skammtímarannsóknum, en tók fram að ávinningurinn varð óviss þegar aðeins var horft á stærri og aðferðafræðilega vandaðri rannsóknir, og að gæði gagna væru oft lítil. Á heildina litið hafa stórar, óháðar rannsóknir oft ekki fundið marktæk áhrif umfram lyfleysu, á meðan sumar smærri rannsóknir (einkum með glúkósamínsúlfati) hafa sýnt hóflegan mun. Þessi ósamkvæmni er ein ástæða þess að klínískar leiðbeiningar mæla víða ekki eindregið með efnunum.
Öryggi
Glúkósamín og kondróitín teljast almennt vel þolin í rannsóknum og algengustu kvartanir eru vægar, svo sem óþægindi í maga, ógleði eða niðurgangur. Nokkur atriði er þó rétt að hafa í huga. Greint hefur verið frá því að efnin geti aukið áhrif blóðþynningarlyfja á borð við warfarín, sem gæti aukið blæðingarhættu, og því ættu þeir sem taka slík lyf að ráðfæra sig við lækni. Þar sem glúkósamín er oft unnið úr skeldýrum ættu þeir sem hafa ofnæmi fyrir skelfiski að fara varlega og lesa innihaldslýsingu. Áhrif á blóðsykur hafa verið nefnd en eru óljós; fólk með sykursýki getur fylgst með sykurgildum til öryggis. Ekki liggja fyrir nægileg gögn um öryggi á meðgöngu og við brjóstagjöf, og því er þeim hópum yfirleitt ráðið frá notkun.
Hvernig eru þau tekin?
Í rannsóknum hefur glúkósamín oftast verið gefið í 1500 mg skammti á dag og kondróitín í um 1200 mg á dag, ýmist í einum skammti eða skiptum yfir daginn, og gjarnan tekin með mat. Áhrif, ef einhver eru, koma yfirleitt fram hægt og oft er rætt um nokkurra vikna til mánaða notkun áður en lagt er mat á gagnsemi. Þar sem gögnin eru blanduð er skynsamlegt að hafa hóflegar væntingar og ræða við lækni eða heilbrigðisstarfsmann, sérstaklega ef verkir eru viðvarandi eða önnur lyf eru tekin. Enn skortir traust gögn um mörg svið, þar á meðal langtímaáhrif, forvarnargildi hjá heilbrigðu fólki og verkun í öðrum liðum en hné og mjöðm.
Heimildir
- EFSA NDA Panel (2009). Glucosamine-containing products and joint health. EFSA Journal. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2009.1264
- EFSA NDA Panel (2012). Glucosamine and maintenance of normal joint cartilage. EFSA Journal. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/j.efsa.2012.2691
- Clegg DO, et al. (2006). Glucosamine, chondroitin sulfate, and the two in combination for painful knee osteoarthritis (GAIT). New England Journal of Medicine. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa052771
- Singh JA, et al. (2015). Chondroitin for osteoarthritis. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005614.pub2/full
